Florence & haar omgeving

Samenvatting

Florence is geen miljoenenstad, zoals Rome, Milaan of Napels, maar heeft wereldwijd minstens zoveel bekendheid. Niet omdat ze zo groot is, maar omdat zoveel beroemde namen op een paar vierkante kilometer samenkomen. Brunelleschi, Botticelli, Michelangelo, Dante, Galileo, Machiavelli: in veel steden zou één van deze namen al genoeg zijn voor een heel museum. In Florence lijken ze bijna vanzelfsprekend bij het straatbeeld te horen. Voor we daar aan beginnen, wil ik je eerst even meenemen naar de geschiedenis van de stad. 

Korte geschiedenis

Florence werd in de Romeinse tijd gesticht als Florentia, maar de stad kreeg vooral in de middeleeuwen en renaissance haar grote betekenis. Dankzij handel, textielproductie en bankwezen groeide Florence uit tot een van de rijkste steden van Europa. Vooral de productie en handel in wol brachten veel geld in de stad. Dat geld werd vervolgens geïnvesteerd in kerken, paleizen, kunstwerken en politieke invloed.

Vanaf de vijftiende eeuw speelde de familie De’ Medici een hoofdrol in Florence. Oorspronkelijk waren zij bankiers, maar hun invloed reikte veel verder dan geldzaken. Ze steunden kunstenaars, filosofen en architecten, maar waren ook meesters in politieke controle. Onder hun bescherming konden kunstenaars als Botticelli, Donatello, Leonardo da Vinci en Michelangelo werken in een omgeving waarin prestige en kunst nauw met elkaar verbonden waren.

Ook na de heerschappij van De’ Medici is Florence belangrijk gebleven voor Toscane en Italië. Het is zelfs nog even de hoofdstad van het koninkrijk Italië geweest (1865-1871), totdat ook Rome werd toegevoegd aan het koninkrijk. 

Bezienswaardigheden

Laten we dan eens kijken naar de belangrijkste bezienswaardigheden van Florence. Er is teveel moois te vinden om een complete lijst te op te sommen, maar absolute hoogtepunten zijn:

• De kathedraal van Florence (Santa Maria del Fiore) met haar wereldberoemde 12e eeuwse koepel en de bijbehorende doopkapel. 

• De Ponte Vecchio

• Piazza della Signoria en het Palazzo Vecchio

• Het Uffizi-museum

• De Santa Croce

Hieronder bespreek ik ieder monument kort en bondig.

De Santa Maria del Fiore (Duomo)

Het bekendste bouwwerk van Florence is zonder twijfel de kathedraal Santa Maria del Fiore, meestal simpelweg de Duomo genoemd. De enorme koepel van Filippo Brunelleschi bepaalt nog altijd de skyline van de stad. Dat is indrukwekkend, zeker als je bedenkt dat de koepel in de vijftiende eeuw werd gebouwd zonder moderne machines en zonder de houten ondersteuning die men normaal nodig had voor zo’n constructie.

De kathedraal is gebouwd van 1296 tot 1472. Het moest de macht en rijkdom van Florence in die tijd uitdragen. Verschillende architecten hebben bijgedragen aan het ontwerp van de kathedraal, waaronder bekende namen als Arnolfo di Cambio en Giotto di Bondone. In 1380 was het schip van de kathedraal al voltooid, maar een van de lastigste klussen, de koepel, moest toen nog ontworpen worden. 

In die tijd was een dergelijke koepel zeer uniek en men wist ook niet echt hoe je zo’n grote koepel op een veilige en stevige manier kon bouwen. Uiteindelijk is er gekozen voor een ontwerp van Filippo Brunelleschi. In totaal heeft een diameter van 45,50 meter en is deze liefst 91 meter hoog!

Voor de kathedraal vind je het Baptisterium, de doopkapel. Deze is al voltooid (1128) voordat er überhaupt was begonnen met de bouw van de Santa Maria del Fiore. Hoogtepunt van deze doopkapel zijn de grote deuren. Met name voor de oostelijke deuren zul je veel mensen zien staan. Lorenzo Ghiberti heeft hieraan gewerkt van 1425 tot 1452 en deuren bestaan uit tien panelen met gebeurtenissen uit het Oude Testament. Het reliëf en gebruik van perspectief waren ook in die tijd zo uniek dat kunstenaars vanuit heel Europa kwamen kijken naar deze deuren.

Ponte Vecchio

Door Florence loopt de rivier de Arno. Volgens de overleveringen hadden de Romeinen al een houten brug gebouwd over deze rivier. Tijdens een overstroming in 1333 ging deze echter verloren en werd er besloten om een nieuwe brug van steen te bouwen. Sindsdien heeft de brug een aantal renovaties ondergaan. Zo is er in 1565 in opdracht van De Medici een gang bovenop de brug gebouwd. Op deze manier konden De Medici van het Palazzo Vecchio naar het Palazzo Pitti zonder dat ze zich hoefde te mengen tussen het ‘gewone’ volk. 

Je vindt er vandaag de dag een hele hoop edelsmits en juweliers. Die zijn hier al gevestigd sinds 1539, nadat de slagers en leerlooiers van de brug verdreven zijn. 

De Ponte Vecchio is vaak druk, zeker rond zonsondergang. Wie de brug zelf goed wil zien, kan beter een stukje verderop gaan staan, bijvoorbeeld bij de Ponte Santa Trinita. Vanaf daar zie je de brug als geheel, met de huizenachtige winkels boven het water en de heuvels op de achtergrond.

Piazza della Signoria en Palazzo Vecchio

Als de Duomo het religieuze hart van Florence is, dan is Piazza della Signoria het politieke hart. Dit plein was eeuwenlang het toneel van bestuur, ceremonie en conflict. Hier stond het volk bijeen, hier werden besluiten zichtbaar gemaakt en hier liet de stad zien wie de macht had.

Aan het plein staat het Palazzo Vecchio, het oude stadhuis van Florence. Met zijn robuuste muren en hoge toren ziet het gebouw er eerder uit als een vesting dan als een elegant paleis. Dat past goed bij de geschiedenis van Florence: bestuur was hier nooit los te zien van strijd en bescherming. Binnen zijn rijk versierde zalen te zien, maar ook van buiten is het gebouw al indrukwekkend.

Op het plein staan verschillende beelden, waaronder een kopie van Michelangelo’s David. Het origineel stond hier ooit ook, als symbool van de Florentijnse republiek: klein tegenover groot, maar dapper en zelfbewust. In de Loggia dei Lanzi, de open galerij aan het plein, staan beelden die het plein bijna het karakter van een openluchtmuseum geven. 

De Uffizi: Florence als kunsthoofdstad

Direct naast Piazza della Signoria ligt de Galleria degli Uffizi, een van de beroemdste musea van Italië. Het gebouw werd oorspronkelijk ontworpen als kantorencomplex voor het bestuur van Florence; uffizi betekent dan ook kantoren in het Italiaans. Later werd het de plek waar de kunstcollecties van de Medici werden ondergebracht.

De Uffizi zijn vooral beroemd om de schilderkunst uit de late middeleeuwen en de renaissance. Hier zie je hoe de kunst langzaam verandert: van plechtige, religieuze voorstellingen naar schilderijen met meer ruimte, beweging, emotie en aandacht voor het menselijk lichaam. Werken van Giotto, Botticelli, Leonardo da Vinci, Michelangelo, Rafaël, Titiaan en Caravaggio maken het museum uitzonderlijk rijk.

Voor veel bezoekers zijn Botticelli’s Geboorte van Venus en Primavera de grote publiekstrekkers. Toch is het de moeite waard om niet alleen op de beroemdste werken af te gaan. Juist de opeenvolging van zalen laat zien hoe vernieuwend de Florentijnse kunst was. Perspectief, anatomie, licht, landschap en menselijke uitdrukking kregen steeds meer betekenis.

De Uffizi kunnen druk zijn en is behoorlijk groot. Het is dus best verstandig om van te voren al te bepalen wat je sowieso wil zien en daar op te focussen. 

Palazzo Pitti, Boboli en Oltrarno

Aan de zuidkant van de Arno ligt Oltrarno, letterlijk “aan de overkant van de Arno”. Dit deel van Florence voelt op sommige plekken rustiger en iets minder gepolijst dan het gebied rond de Duomo. Je vindt er ambachtelijke werkplaatsen, kleinere kerken, pleinen waar mensen langer blijven hangen en straten die wat meer ademruimte geven.

Het grootste monument aan deze kant van de rivier is Palazzo Pitti. Dit enorme paleis werd gekocht door de Medici en groeide uit tot een van hun belangrijkste residenties. Tegenwoordig herbergt het verschillende musea, waaronder de Galleria Palatina, met schilderijen van onder anderen Rafaël, Titiaan en Rubens.

Achter het paleis liggen de Boboli-tuinen. Dit is geen romantisch park met kronkelende paadjes en verborgen bankjes, maar een formele renaissancetuin waarin macht en ordening zichtbaar zijn. De lanen, beelden, fonteinen en hoogteverschillen laten zien hoe natuur hier werd vormgegeven volgens menselijke ideeën over schoonheid en controle. Bovendien bieden de tuinen mooie uitzichten over Florence.

Santa Croce: kerk van grote Italianen

De basiliek Santa Croce ligt iets oostelijker in de stad en is een van de belangrijkste kerken van Florence. De kerk is groot, licht en indrukwekkend, maar vooral bekend als begraafplaats van beroemde Italianen. Onder anderen Michelangelo, Galileo Galilei, Niccolò Machiavelli en Gioachino Rossini hebben hier hun grafmonument.

Daardoor wordt Santa Croce soms de tempel van de Italiaanse roem genoemd. Dat klinkt zwaar, maar in de kerk voel je inderdaad hoe sterk Florence verbonden is met de culturele geschiedenis van Italië. Tegelijk is Santa Croce meer dan een verzameling grafmonumenten. De fresco’s, kapellen en kloosterruimtes maken het tot een plek waar kunst, religie en herinnering samenkomen.

Het plein voor de kerk, Piazza Santa Croce, heeft een heel andere sfeer dan Piazza della Signoria. Het is ruimer, opener en iets minder formeel. Hier wordt ook de calcio storico fiorentino gespeeld, een ruige historische teamsport die voetbal, rugby en worstelen lijkt te combineren. Ook dat hoort bij Florence: achter de verfijnde kunststad zit een uitgesproken trotse en soms behoorlijk felle stadsidentiteit.

Mooie uitzichtpunten over Florence

Florence is compact, maar van bovenaf zie je pas goed hoe bijzonder de ligging is. Het bekendste uitzichtpunt is Piazzale Michelangelo, aan de zuidkant van de stad. Vanaf hier kijk je uit over de Arno, de Ponte Vecchio, Palazzo Vecchio, Santa Croce en de koepel van de Duomo. Het uitzicht is beroemd en daardoor vaak druk, maar het blijft de moeite waard.

Iets hoger ligt de kerk San Miniato al Monte. Deze plek is rustiger en minstens zo mooi. De kerk zelf is bovendien een bezoek waard, met haar marmeren gevel, middeleeuwse sfeer en ligging boven de stad. Vanaf het terras voor de kerk zie je Florence niet als losse bezienswaardigheden, maar als één geheel.

Ook vanaf de koepel van de Duomo, de klokkentoren van Giotto of de Boboli-tuinen krijg je mooie perspectieven op de stad. Elk uitzicht vertelt iets anders. Vanaf de Duomo zie je vooral hoe dicht en stedelijk Florence is; vanaf de heuvels zie je juist hoe de stad in het Toscaanse landschap ligt. 

Kaart wordt geladen…